تفاهم بین‏ادیان

         

           تفاهم بین‏ادیان،

      یک ضرورت زمان

 

در دورانی که متعصّبان در شریعت در نقاط مختلف جهان سیل ویران کننده جهاد مذهبی را با مقاصد سیاسی به راه انداخته‏اند هیچ امری از گفت و شنود میان ادیان، لااقل ادیان بزرگ، برای حصول تفاهم بین آنها ضروری‏تر به نظر نمی‏رسد.

 

در فرصت‏های دیگری در این مجلّه سخن از نهضت اکومنیسم و اندیشهء نزدیک کردن مذاهب و ادیان به یکدیگر رفته است. امّا باید میان سه مفهوم اساسی که در این ایّام به فراوانی به کار می‏رود فرق قائل شد. نخست اکومنیسم، دوّم گفتگو میان ادیان و مذاهب و سوّم تقریب و توحید ادیان. امّا اکومنیسم که از کلمهء لاتینی اکومنیک یا اوکومنیکوس مشتق است، ریشه‏ای یونانی دارد به دو معنی یکی سرزمین مسکون و دیگری جهان، و مراد از اکومنیسم جنبشی است درون مسیحیت برای نزدیک کردن و در صورت امکان وحدت بخشیدن به همهء فرقه‏ها و مذاهب مسیحی. چنان که پل پويارد . PoupardP مؤلف فرهنگ ادیان (به زبان فرانسه، ۱۹۸۴) می‏نویسد بعد از انشعاب و جدا ئی بین کلیسای روم و کلیسای شرقی، بین کلیساهای پرتستان و کلیسای کاتولیک، بین کلیسای انگلیکان و آئین کاتولیک... کوشش‏هایی برای سازش و تلفیق به کار افتاد.

امّا در قرن بیستم کوشش منظّم برای اتّحاد همهء کلیساهای مسیحی (اکومنیسم) در سال ۱۹۱۰ از کنفرانس ادیمبورگ شروع شد که در آن هشیاری به لزوم اتّحاد همهء فرقه‏های مسیحی به منظور هماهنگ کردن فعّالیّت‏های تبلیغی و میسیونری حاصل آمد.در سال ۱۹۲۵ در استکهلم و در سال ۱۹۲۷ در لوزان و در سال ۱۹۳۷ در اکسفورد کنفرانس‏هایی تشکیل شد که همه معطوف به همان هدف مذکور بود و بالاخره این مساعی در سال ۱۹۴۸ به تشکیل شورای جهانی کلیساها منتهی شد. شروع این کار در آمستردام بود که در آن عدّه‏ای از نمایندگان کلیساهای پرتستان گرد هم آمدند و بعد در سال ۱۹۵۴ عدّه‏ای از کلیساهای ارتدکس نیز به آنها پیوستند (از جمله کلیسای ارتدکس روس در سال ۱۹۶۱).

کلیسای کاتولیک که بیشترین جمعیّت مسیحیان را در بر می‏گرفت^۱ در زمان پاپ پی دوازدهم نظر مساعدی نسبت به شرکت خود در شورای اکومنیک کلیساها نداشت امّا سرانجام همان کلیسا ناچار شد که به علّت احساس ناراحتی از جدایی و پراکندگی مسیحیان، هفته‏ای مخصوص را برای دعای مشترک و تبادل آراء به قصد وحدت کلیساهای مسیحی تأسیس کند.

در میان پاپ‏های کاتولیک ژان بیست و سوّم بود که از وسعت نظر و سعهء صدر برخوردار بود و در سال ۱۹۵۹ اقدام به تشکیل شورای اکومنیک به نام «واتیکان دوّم» کرد و مقصدش آن بود که نه فقط در تقریب مذاهب مسیحی اهتمام رود بلکه دیگر جوامع دینی نیز دعوت شوند که در جهت حصول وحدت نظر قدم بردارند. به دنبال این ابتکار بود که در سال ۱۹۶۱ کلیسای کاتولیک برای اوّل بار ناظرانی به اجلاسیهء شورای اکومنیک کلیساها فرستاد ولی هرگز حاضر نشد که عضویت کامل شورای مذکور را بپذیرد و خود را همردیف سایر کلیساهای مسیحی اعلام کند.

پاپ فعلی بنُوای شانزدهم هنگامی که کاردینال راتزینگر نام داشت، سندی را به تأیید پاپ ژان پل دوّم رساند که به موجب آن انحصار حقیقت و رستگاری در دست کلیسای کاتولیک است و این اعلامیه البته مخالف روح تقریب بین‏المذاهب بود و عکس‏العمل‏هایی در کلیساهای دیگر مسیحی به وجود آورد.

معذلک ژان پل دوّم از ایجاد ارتباط با یهودیان و کلیساهای ارتدکس امتناع نکرد و به ابتکار و دعوت او بود که یک بار اجتماع بزرگی در «اسیز» بر پا شد که ادیان مختلف و مذاهب مسیحی در آن برای برقراری صلح دعا کنند و جامعهء بهائی هم در آن اجتماع شرکت کرد ولی از این اقدام و اقدامات دیگر نتیجهء محسوسی به دست نیامد.

پس از اکومنیسم باید اشاره‏ای به گفتگو میان ادیان کرد که اوّلین اجتماع بزرگ آن پارلمان جهانی ادیان بود که به سال ۱۸۹۳ در شیکاگو تشکیل شد و در آن جا نام حضرت بهاءالله برای بار نخست در چنین مجامعی طنین افکند. صد سال بعد در اجتماع دوّم پارلمان نمایندگان جامعهء جهانی بهائی رسماً حضور و دخالت داشتند.

حقیقت این است که هم در اکومنیسم و هم در گفتگوی بین ادیان، ادیان بزرگ جهانی متساوی تلقّی نمی‏شوند. آنچه توصیه می‏شود از مقولهء گذشت و مدارا و تسامح است نه کوشش برای درک آنچه در همهء ادیان مشترک است و ما را به اصل وحدت منشأ و مقصد ادیان رهنمون می‏شود البته بر این حکم استثناهایی هم هست چنان که به نظر می‏رسد هانس کونگ عالم علوم الهی مسیحی که خود سویسی و مقیم آلمان و شخصاً بر آئین کاتولیک است در پارلمان دوّم ادیان سعی کرد جهات مشترک ادیان را لااقل از نظر اصول روحانی- اخلاقی به صورت روشن‏تر و جلی‏تری عرضه دارد و کتاب او زیر عنوان «طرحی برای یک اخلاق   جهان   شمول» و کتاب تازه‏ترش   زیر   عنوان   مسئولیت جهانی globalresponsibility بر این حقیقت دلالت دارد که اکومنیسم کونگ H.Kung به سوی اندیشهء وحدت سیر و حرکت دارد.

گمان دارم مبالغه نیست اگر بگویم اندیشهء وحدت ادیان را برای نخستین بار به صراحت و تأکید حضرت بهاءالله اعلام فرمودند البته این اندیشه به طور ضمنی در کتب مقدّسه قبل هم هست چنان که قرآن کلمهء اسلام و مسلم را بر ادیان قبل و مؤمنان آنها نیز تعمیم می‏دهد. علاوه بر آن عرفا لااقل از این بابت که جنگ میان فرقه‏ها و ملّت‏ها را توجیه نمی‏کردند بر آن بودند که «چون ندیدند حقیقت ره افسانه زدند» و به عبارت دیگر حقیقت واحد در مرآت اندیشهء افراد مختلف انعکاسات متغایر و متضاد پیدا کرده است. مولوی از این فراتر رفت و گفت:

جان شیران و سگان از هم جداست   /   متّحد جان‏های مردان خداست

امّا مسلماً عرفا هم به شهادت سخنانی که عطار در مورد شیخ صنعان و دختر مسیحی (ترسا) گفته است دین خود را برتر و پیامبر خویش را والاتر از همه تصوّر می‏کردند چنان که مسیحیان هم با قول به تجسّم خدا (پدر) در عیسی بن مریم (پسر) فی‏الحقیقه مسیحیت را نقطهء نهایی کمال روحانی و غایت قصوای همهء ظهورات قبل از مسیحیت تلقّی می‏کنند و سایر ادیان را در باطن در مرتبهء پایین‏تری قرار می‏دهند.

بدیهی است که در شرایط فعلی، در حالی که مسیحیان رستگاری و نجات را تنها در ظلّ آئین مسیح می‏دانند و بر آن تأکید دارند، مسلمانان در انتظار منجی عالم و مهدی موعودند، یهودیان سخن از جهانی بودن و جهانی شدن یهودیت بر زبان میرانند و در انتظار "ماشیه" به سر می‏برند، اقداماتی که در مجامع بین‏الادیان - که جز مذاکرات بی پی‏آمد نیست - فقط صورت ظاهر دارد و خواهد داشت امّا به پیوند حقیقی حتّی نسبی منتهی نخواهد شد.

باید منتظر زمانی شد که علماء و رؤسای ادیان تحت تأثیر نیروی خلّاقهء ظهور حضرت بهاءالله، تقلیب شوند و زبان از فسانه‏گویی بر بندند و به حقیقتِ وحدت ادیان آنچنان که از قلم اعلی' تصریح و تبیین شده پی برند و به آن متمسّک شوند.

وحدت ادیان و وحدت مظاهر الهی یک تعلیم در میان سایر تعالیم حضرت بهاءالله نیست بلکه همراه با دو اصل دیگر یعنی وحدت خدا و وحدت بشریت، اساسی‏ترین تعلیمات آن حضرت را تشکیل می‏دهد. اصل وحدت ادیان همراه با اعتقاد به این است که توالی و تسلسل ادیان بی‏هدف نبوده بلکه به موجب نقشهء الهی معطوف به ظهوری بزرگ بوده که باید در ظلّ آن مدنیّت موعود که حکم ملکوت خدا بر روی زمین را دارد تأسیس شود و استقرار یابد؛ مدنیّت صلح، عدالت و رفاه و سعادت برای همگان.

اصل وحدت ادیان ضمناً اثبات وحدت خدا را می‏کنند چنانکه اصل وحدت خدا در وحدت ادیان الهی تجلّی می‏کند. نمی‏توان تصوّر کرد که خدا واحد باشد و راه‏های متغایری به ابناء بشر ارائه کند.

اگر مظاهر الهی همه مؤید یکدیگرند ناچار همبستگی و پیوستگی میان همهء ابناء نوع انسان هم وجود دارد و باید قائل به وحدت عالم انسانی شد.

به قول مرحوم نعیم:

گر مسلمان و گبر و بودائیم

گر یهود و هنود و ترسائیم

گر ز روس و پروس و روم و حبش

ز انگلیسیم یا فرنسائیم

گر ز امریک و گر ز افریکیم

ز آسیا یا که از اروپائیم

مرد یک خاک و طفل یک وطنیم

خلق یک شهر و اهل یک جائیم

این همه اسم‏های رنگارنگ

خوش بشوئید یک مسمّائیم

و یا:

همه ادیان زحّی ذوالمنّ بود

متعالی، متین و متقن بود

همه از یک خدا و از یک وحی

یک ره و یک مقام و یک فن بود

بهر خوبیّ صلح و صدق و صفا

تو براهین مجو، مبرهن بود

بهر نیکیّ حب و مهر و وفا

تو دلائل مخواه روشن بود

حکم تجدید دین به شرع جدید

بهر ما از خدا معیّن بود

باید متذکّر بود که ابتکارات اکومنیکی و کوشش برای برقراری گفت و شنود مسالمت‏آمیز بین ادیان مختلف به آنچه مذکور افتاد محدود نمی‏شود و مکرّراً از طریق مطبوعات خبر می‏شویم که جلسات گفت و شنود میان مسیحی و کلیمی، میان کلیمی و مسلمان و یا سایر ادیان بر پا شده است. در روزهای ۱۰- ۱۳ سپتامبر سال ٢٠٠٥ عدّهء کثیری از نمایندگان ادیان و چند تن از دانشگاهیان و شخصیّت‏های سیاسی در شهر لیون (فرانسه) گرد هم آمدند تا در بارهء «شجاعت و جرأت برای تحقّق یک انسان‏دوستی معطوف به صلح‏خواهی» مذاکره کنند.

در سال ۲۰۰۶ هم یک اجتماع بزرگ از جانب شورای جهانی کلیساها در برزیل برگذار خواهد شد امّا قدر مسلم این است که تا وحدت اساسی ادیان، اشتراک بخش مهمی از ارزش‏های اخلاقی که همه تعلیم می‏کنند، وحدت منشأ و وحدت غایت آنها، درست درک و تصدیق نشود اغلب این اجتماعات مصداق «نشستند و گفتند و برخاستند» خواهد بود و نتایج مهمّی از آنها به دست نخواهد آمد.

مشکل تفاهم بین ادیان به طور خاص همان طور که پیام ساحت رفیع در OneCommon Faith دلالت دارد ناشی از چند عامل است یکی تضاد و تعارض میان تئولوژی‏های مختلف ادیان که صرفاً حاصل تغییرات و تعبیرات علمای دین است. دوّم تأکید فقهای هر دین بر قوانین که ناچار خصلت تاریخی دارند و با گذشت زمان کهنه و نسبت به مقتضیات عصر و عهد ناسازگار می‏شوند. سوّم عدم تشخیص بین اصول عمدهء شرایع الهی که ثابت و ابدی هستند و امور ثانوی و فرعی که ناچار ناپایدارند.

چهارم درک محدود از بعضی احکام شرع مثل حکم جهاد در اسلام که در جهان امروز که قضیهء کفّار مطرح نیست تنها باید به معنای اخلاقی آن که جهاد با نفس امّاره است تلقّی شود و جهاد مسلمان با مسیحی یا یهودی هیچ منطقی ندارد خاصه آن که امکان عقلی این که روزی این اقوام به عالم اسلام جزیه دهند و سر به خلافت و سلطهء اسلام فرو نهند مطرح نیست. پنجم غفلت از رشد و نمای فکری بشریّت که توالی و تسلسل ادیان به صورت متکامل را اقتضا می‏کند (Progressive Revelation) و البته بر این عوامل جاه‏طلبی و حبّ نفس رؤسای دینی را هم باید افزود که می‏ترسند بازار شوکت و قدرتشان کساد شود.

شگفت است که هنوز بعضی از اصحاب ادیان غافل از این حقیقت هستند که دین برای مهار کردن صفات بهیمی در انسان و غلبهء انسانیّت و محبّت و شفقت و نظایر آن از دیگر صفات ملکوتی آمده چطور می‏توان به نام دین کشتار مردم بی‏گناه، انتقام‏جویی، فتنه‏افکنی و نظایر آن را توجیه کرد؟

یادداشت

١- در آغاز قرن جدید از ۲ میلیارد مسیحی ۱/۱ میلیارد نفر به کلیسای روم تعلّق داشته‏اند، پرتستان‏ها ۳۴۶ میلیون هستند و ارتد كس‏ها ۲۱۶ میلیون.

منبع مقاله: پيام بهائى شمارهء ٣١٦

درج از

 http://www.pazhuheshnameh.org/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=134&Itemid=176

داستان نمونه وار یک دختر بهایی ایرانی

 

                داستان نمونه وار یک دختر بهایی ایرانی   

در گفت وگوی زیر، مونا درخشان، دختر جوان بهایی، داستان مرارت‌هایی را تعریف می‌کند که  تنها و تنها به دلیل تعلق دینی از بدو تولد ناچار به تحمل آن‌ها بوده است. به دلایل روشن ارایه‌ی اطلاعات شخصی او ممکن نیست. گفت‌وگوی زیر بر آن است تا به مطالبی که گه گاه در این باره در گزارش‌های حقوق بشری در ارتباط با ایران می‌خوانیم، چهره‌‌ی ملموسی ببخشد و یادآوری کند که موضوع آن گزارش‌ها انسان‌های واقعی هستند، نه آمار و ارقام بی جان.

مونا تقریبا هم‌سن انقلابی است که منجر به استقرارحکومت اسلامی در ایران شد.  او عملا از زمانی که چشم گشوده است شاهد وضعیتی بوده است که عمق و وسعت فشارهای آن نسبت به بهاییان تا سال‌ها نیاز به بررسی خواهد داشت.  مونا در خانواده‌ای فرهنگی به دنیا آمد.  دوران مدرسه ابتدایی را با تحمل سختی‌ها‌ و تحقیرهای فراوان به پایان برد.  در سیستم آموزش عالی نیمه مخفی بهاییان در ایران تحصیل کرد.  سپس به خارج ایران سفر کرد. مدارک تحصیلی او در یکی از دانشگاه‌ها‌ی معتبر آمریکای شمالی پذیرفته شد و به این ترتیب او توانست پس از اخذ فوق لیسانس به ایران بازگردد و به تدریس در سیستم آموزش عالی بهایی بپردازد. طبیعتا این مسیر با ناملایمات و فشارهای متعددی روبرو بوده است که وی در این گفت‌وگو به توضیح آن‌ها می‌پردازد. (1)

خسرو شمیرانی: مونا، ما می‌خواهیم درباره‌ی دوران تحصیل ابتدایی و تحصیلات عالی شما در ایران و ادامه‌ی آن با هم گپ بزنیم، ولی  اجازه بدهید اول سوال کنم که آیا پیش از رفتن به مدرسه هیچگاه متوجه برخورد متفاوت بعضی از اطرافیان یعنی در و همسایه غیره شده بودید؟

مونا درخشان: بله. مادر و یکی از خاله‌ها‌ی من معلم بودند. علاوه بر این، خاله‌ی دیگرم در یک بیمارستان دولتی نرس/؟ پرستار بود. پدر و دایی‌ها‌ی من کارمند دولت بودند. اما وقتی که من هنوز خیلی کودک بودم همه‌ی آن‌ها به خاطر دین خود از کار خود اخراج شدند.

 
- حتما فشارهای وارده در آن زمان را متوجه می‌شدید؛ اما آیا در آن سن دلیل این فشارها نیز برای شما قابل درک بود؟

- ما در چارچوب دیانت خود از کودکی کلاس‌ها‌ی آموزش اخلاق و رفتار داشتیم. در این کلاس‌ها درباره‌ی این مشکلات و مسایل هم صحبت و روشنگری می‌شد.  پدرم پس از 17 سال خدمت به دولت، بدون هیچ گونه بازنشستگی و یا پرداخت غرامت از کار اخراج شد. نه بیمه‌ای در کار بود و نه هیچ نوع پوشش دیگری. این ضربه‌ی شدیدی بود که بحران مالی بزرگی را برای خانواده‌ی ما سبب شد و بسیاری از اطرافیانم نیز به دلیل مشابه دچار چنین بحرانی شدند. من نمی‌فهمیدم چرا دولت با ما چنین می‌کرد. گاهی با ذهن کودکانه خود فکر می‌کردم  که پدر و مادرم را از کار اخراج کرده‌اند تا ما از گرسنگی بمیریم.

 
- آیا برای ثبت نام در مدرسه با هیچگونه مشکلی روبرو بودید؟

- ما ساکن شهرستان بودیم و در آنجا فشارهای اجتماعی بیش از تهران بود. می‌دانید که در شهرهای کوچکتر گاه مردم افکار بسته‌تری دارند. علاوه بر آن در فرم ثبت نام مدارس باید مشخص می‌کردیم که به کدام دینی باور داریم. ما طبیعتا در آن فرم‌ها‌  دین خود، یعنی بهاییت را وارد می‌کردیم و در مقابل بسیاری مدارس از ثبت نام ما خودداری می‌کردند. آن‌ها علنا می‌گفتند که ما را به خاطر تعلق دینی مان ثبت نام نمی‌کنند.

 - آیا شما خود هنگام ثبت نام در مدرسه ابتدایی با مشکل مواجه بودید؟ 

- از آنجایی که دوستان بهایی من به دلیل دین خود از ثبت نام در برخی مدارس خوب محروم شده بودند ما اصلا به چنان مدارسی مراجعه نکردیم. اشاره کردم که ساکن شهرستان بودم، گزینه‌ها‌ی زیادی موجود نبود و ما می‌دانستیم هر یک از آن‌ها با مورد ما چگونه برخورد می‌کنند. اما خواهر من که هفت سال از من کوچکتر است  در دوران مدرسه ابتدایی خاطر بهایی بودن یک سال از تحصیل محروم شد. البته واقعیت این است که ما این‌قدر با آزار و محدودیت‌ها‌ خو گرفته بودیم که بسیاری از آن‌ها را متوجه نمی‌شدیم. من الان وقتی شرایط آزاد آمریکای شمالی را با وضعیت آن زمان خودمان مقایسه می‌کنم، تازه عمق و گستردگی آن محدودیت‌ها‌ برایم روشن می‌شود. 

- در مدرسه برخوردها چگونه بود؟

- من در نیمه اول شصت وارد مدرسه ابتدایی شدم یعنی درست زمانی که بسیاری از بهاییان به دلیل اعتقادات خود اعدام می‌شدند. روزهای سختی بود. در مدرسه مدیر و مسئولین به من گفته بودند که حق ندارم به دیگران بگویم که بهایی هستم. گرچه با مدیر اولین مدرسه‌ای که در آن بودم رابطه‌ی خوبی وجود داشت اما بعد‌ها‌ کلا فشارهایی توسط مسئولان و معلمان و همچنین از سوی دیگر هم شاگردی‌ها‌ وارد می‌شد. در مدرسه ابتدایی به هم شاگردان ما سفارش شده بود که از ما خوراکی نگیرند. به آن‌ها می‌گفتند که ما و غذامان نجس است. در کلاس سوم یا چهارم ابتدایی جای مرا در کلاس به گونه‌ای تعین کردند که از دیگر شاگردان فاصله داشته باشم.

- واکنش هم شاگردان چگونه بود؟

- ما هنوز کوچک‌تر از آن بودیم که بتوانیم این برخوردها را تجزیه و تحلیل کنیم. آن‌ها از من می‌پرسیدند که چرا من را از بقیه جدا می‌نشانند. طبیعتا من که خود پاسخ روشنی به این سوال نداشتم نمی‌توانستم به آن‌ها جواب بدهم. پاسخم این بود که من هم نمی‌دانم چرا چنین می‌کنند. البته به برخی دوستانم که خیلی نزدیک بودم می‌گفتم دلیل این است که من بهایی هستم اما این نیز پاسخی نبود که برای هیچیک از ما قابل فهم باشد. جالب این بود گوش که دوستانم به این سفارشات بدهکار نبود. پنهان از چشم مدیر و معلم و ناظم ما غذاهامان را با هم تقسیم می‌کردیم. گاه پیش می‌آمد که کسی این را می‌دید و برای ما دردسر به وجود می‌آمد. مرا توبیخ می‌کردند و والدینم را به مدرسه می‌خواستند به آن‌ها هشدار می‌دادند که در صورت تکرار اخراج خواهم شد.

 - آیا با دانش آموزان مسلمانی که با شما دوستی می‌کردند هم برخورد می‌شد؟

- بهارک یکی از دوستان نزدیک من در کلاس سوم ابتدایی بود. والدین او را به مدرسه خواستند و هشدار دادند که مواظب فرزند خود باشند تا با من رابطه نداشته باشد. مادر و پدر بهارک که یک خانواده مذهبی بودند به او گفتند که باید حرف مسئولان مدرسه را گوش کند. این سبب شد که ما مدتی دور از هم بیافتیم که فشار روحی برای او و فشاری مضاعف برای من بود. جالب اینکه هر چه بزرگتر شدیم رابطه‌ی ما قوی‌تر شد. ما به دلیل نزدیکی محل سکونت تا پایان دوره‌ی راهنمایی هم مدرسه و همکلاس بودیم. به مرور خانواه او هم پذیرفت که ما خارج از مدرسه با هم رفت و آمد و دوستی داشته باشیم.   

 - از دوران دبیرستان بگویید.  

- یکی از خاطرات بد من از دوران دبیرستان مربوط به وقتی است که تیم والیبال مدرسه که من یکی از بازیکنان خوب آن بودم در مسابقات مقدماتی برنده شد و باید برای بازی‌های استانی وارد مراحل بالاتر می‌شد. تیم عازم شد اما مرا از ترکیب آن حذف کردند. من برای موفقیت‌ها‌ی تیم خیلی تلاش کرده بودم. عضو و جزیی از آن بودم اما از ادامه بازی‌ها محروم شدم، فقط به این دلیل که بهایی بودم.  

دیگر این که، به‌خصوص معلمان درس دینی، به ما و اعتقادات ما توهین می‌کردند. گاه این‌ها به طور روشنی می‌خواستند ما را تحریک کنند تا ما جوابی بدهیم و از مدرسه اخراج شویم. روال این بود که در سر درس دینی ما اصلا حق حرف زدن نداشتیم. من خود شاهد بودم که چند تن از دیگر دانش آموزان بهایی تنها به خاطر صحبت از دین خود از مدرسه اخراج شدند. این به من احساس بدی می‌داد. همیشه با خود فکر می‌کردم مگر تفاوت من با دیگر هم شاگردانم چیست که باید این‌قدر اذیت وآزار و تحقیر تحمل کنم.

مثلا در سال اول دبیرستان یک معلم دینی داشتیم که خانم محمدی نام داشت. هم مرا به عنوان بهایی می‌شناخت و هم در همسایگی او چند خانواده‌ی بهایی زندگی می‌کردند. غرض ورزی عجیبی نسبت به بهاییان داشت. کتاب‌های دینی ما را خوانده بود و سر کلاس به تمسخر محتوای آن‌ها می‌پرداخت. طبیعتا توهین‌ها‌ی او در میان جمعی که می‌دانست من بهایی هستم فشار عصبی بدی ایجاد می‌کرد به نظر می‌آمد او تلاش می‌کند مرا به واکنشی ناسنجیده وادارد و به این ترتیب اخراج من از مدرسه را سبب شود.

 - مثلا چه می‌گفت؟

- معلم درس دینی که در حقیقت معلم اخلاق است و باید سلامت نفس را به دانش آموزان بیاموزد، یک روز کتاب «بیان» (از متون مقدس در بهاییت) را با خود به مدرسه آورد.  قسمت‌ها‌یی  از آن را می‌خواند و به تمسخر آن می‌پرداخت. بعد گفت که ما بهاییان کافر هستیم و به خدا اعتقاد نداریم. او به این هم بسنده نکرد. گفت ما از نسل اجنه هستیم و پاهای ما گرد است. فراموش نکنیم که من از دهه‌ی نود و آستانه‌ی قرن بیست ویکم صحبت می‌کنم. طبیعتا من محکوم به سکوت بودم؛ ولی رویا، یکی از هم شاگردانم که دوست صمیمی من بود برخاست [همیشه یک نفر باید بپاخیزد] و به شدت به اعتراض پرداخت. به معلم و به کلاس توضیح داد که دوستان بهایی بسیار دارد و شاهد به جا آوردن مناسک مذهبی ما که شامل نماز و روزه است بوده است. گفت که ما خداپرست هستیم و می‌داند که ادعای گرد بودن پای ما غلط و بی معنی است.

 - نتیجه چه بود؟ آیا برای رویا مشکلی درست نشد؟

- جالب این که برای او مشکلی پیش نیامد و آن معلم هم دیگر هیچگاه در کلاس در باره بهایی‌ها‌ صحبت نکرد.

 - در مجموع جو غالب در دوران تحصیل چگونه بود؟ منظور من در اینجا اطرافیان، هم شاگردان و والدین آن‌ها هستند.

- این جو ساکن نبود. شاید بتوانم بگویم که در اولین سال‌های دبستان 80 درصد اطرافیان به گروهی تعلق داشتند که از دیدگاهی بسته و ضدبهایی به ما نگاه و با ما رفتار می‌کردند؛ اما به مرور این وضعیت تغییر کرد. وقتی دیپلم می‌گرفتم فشارهای اجتماعی شاید فقط از سوی 40 درصد جامعه اعمال می‌شد. البته روشن است که این برداشت شخصی من است و من از آمار و ارقام مبتنی بر سنجش افکار به طور علمی سخن نمی‌گویم.

 - در چه رشته‌ای دیپلم گرفتید؟ آیا برای پذیرش دانشگاه اقدام کردید؟

- من ریاضی می‌خواندم. خیلی هم موفق بودم. گرچه باز هم به دلیل تعلق دینی هیچگاه از سوی مدرسه مورد تشویق واقع نشدم اما در مقطع اخذ دیپلم به گروه شاگردان ممتاز تعلق داشتم. بعد از گرفتن دیپلم در سال 1374 (1995) دفترچه‌ی کنکور را خریدم و فرم‌ها‌ی مربوط به تقاضای شرکت در کنکور را پر کردم. برای شرکت در امتحانات باید یک کارت دریافت می‌کردم. در فرم تقاضا محلی وجود داشت که نام دین‌ها‌ی به رسمیت شناخته شده در آنجا آمده بود و هر متقاضی با علامت زدن مشخص می‌کرد که به کدام یک از آن‌ها تعلق دارد. طبیعتا جایی برای دین بهایی مشخص نشده بود. بعضی از ما آن قسمت را خالی می‌گذاشتند و برخی دیگر دین بهایی را به فرم اضافه می‌کردند. من آن قسمت را پر نکردم. وقتی که برای دریافت کارت مجوز ورود به امتحانات مراجعه کردم متوجه شدم که روی کارت مرا به عنوان مسلمان ثبت کرده‌اند. ما هجده نفر بودیم که در آن وضعیت قرار گرفتیم. همگی اعتراض کردیم. پاسخ نهایی این بود که اگر دین خود را اسلام ذکر نکنید از شرکت در امتحانات محروم می‌شوید.
من سه سال پی در پی برای شرکت در امتحانات ورودی دانشگاه تقاضا کردم  و هر سه بار به دلیل مشابه از شرکت در کنکور منع شدم. بسیاری از هم‌کیشان من در سال‌های بعد هم به پر کردن فرم‌ها‌ی تقاضا ادامه دادند اما من دیگر چنین نکردم.

 - اما از تحصیلات عالیه هم صرف نظر نکردید....

- همین‌طور است. در این زمان بسیاری از استادان بهایی که از تدریس در دانشگاه‌ها‌ منع و در نتیجه بیکار شده بودند گرد آمده و به طور داوطلبانه سیستمی برای آموزش عالی جوانان بهایی دایر کرده بودند. این یک مجموعه‌ی حرفه‌ای اما غیر رسمی بود. از امکانات خیلی محدودی برخوردار بود. مثلا از خانه‌ها‌ی افراد به عنوان کلاس‌ها‌ی درس استفاده می‌شد. رشته‌ها‌ی محدودی ارایه شده بود.

 - یعنی عملا یک دانشگاه خصوصی دایر شده بود؟

- بله.

 - چه رشته‌ها‌ی تحصیلی ارایه شده بودند؟

- علوم پایه و مهندسی راه و ساختمان. البته دیرتر رشته‌ها‌ی دیگری به آن افزوده شد؛ مثلا دندانسازی و زبان‌های خارجی. به مرور زمان امکانات گسترده‌تری گرد آمد. آزمایشگاه‌ها‌ی آموزشی دایر شد، مواد مورد نیاز آموزشی برای رشته‌ها‌ی مختلف تهیه شد و ...

 - از کی این سیستم آغاز به کار به کار کرد؟

- در پی محدودیت‌ها‌ی شدیدی که برای بهاییان به وجود آمد. این محدودیت‌ها که از عدم اجازه‌ی ادامه‌ی تحصیل و عدم اجازه خروج از کشور آغاز می‌شد، و به سلب حق مالکیت بر اموال مشروع شان و همچنین زندان و اعدام امتداد می‌یافت، جوانان بهایی را با یاس و سرخوردگی فراوانی مواجه می‌کرد. در سال 1366 (1987)، برای جلوگیری از این یاس و ایجاد امید به آینده‌ای بهتر، سازماندهی این سیستم آموزشی توسط چندین استاد «پاکسازی» شده آغاز شد و سپس با حمایت جامعه‌ی بهایی - که به شکل کمک مالی و ارایه‌ی امکانات، از قبیل جا و مکان و ماتریال/ مواد آموزشی انجام می‌شد- گسترش پیدا کرد. در مهر ماه سال 1377 طی حمله سازمان یافته‌ی ماموران حکومتی که در سراسر ایران انجام شد این سیستم مورد ضربه‌ای شدید و ناگهانی قرار گرفت.

 - تا پیش از این حمله، گسترش این نظام آموزشی در چه حدی بود؟ مثلا چند رشته‌ی آموزشی تدریس می‌شد؟

این نظام تا ده رشته‌ی آموزشی گسترش یافت که علوم پایه برای رشته‌ی پزشکی، راه و ساختمان، دندانسازی، روانشناسی، - زبانشناسی، ادبیات انگلیسی، شیمی، حسابداری و ... را در بر می‌گرفت.

 - چه تعداد دانشجو در این مجموعه مشغول به تحصیل بودند؟

- من آمار دقیقی از کل دانشجویان ندارم اما در رشته‌ای که من در سال 1374 (1995) مشغول شدم هرساله ده نفر پذیرفته می‌شدند. در سال‌های بعد این تعداد به بیست نفر و بیشتر افزایش یافت. طبق تخمین من طی 10 – 12 سال، یعنی از 1987 تا 1998 که سیستم فعال بود تنها در رشته‌ی تحصیلی من حدود 100 دانشجو وارد پروسه آموزش عالی شدند. این تخمین دانشجویان فارغ تحصیل این رشته را نیز در بر می‌گیرد.

 - شما به رشته‌ها‌یی مثل علوم پایه پزشکی و یا مهندسی اشاره کردید. این رشته‌ها‌ بر خلاف رشته‌هایی مثل زبان به امکانات فنی گسترده‌تری برای آموزش نیاز دارند. منظور من امکاناتی همچون آزمایشگاه‌ها‌ی مختلف است.

- طبیعتا سیستم نمی‌توانست از امکانات گسترده‌ای همچون نظام آموزشی عادی برخوردار باشد اما به مرور آزمایشگاه‌ها‌ی مختلف برپا شده بودند. دندانپزشکان بهایی امکانات مطب‌ها‌ی خود را برای دانشجویان این رشته در اختیار می‌گذاشتند. در عین حال لازم است توضیح بدهم که کلاس‌ها‌ی ما نه تنها متمرکز نبود بلکه ما امکان حضور در کلاس‌ها‌ به شکل روزانه را نداشتیم. بخش بزرگی از آموزش تئوریک از طریق مکاتبه صورت می‌گرفت و ما برای رفع سوالات با استاد قرار می‌گذاشتیم.

 - آیا این درست است که مدارک فارغ التحصیلان این سیستم از سوی برخی دانشگاه‌ها‌ی معتبر جهانی برسمیت شناخته می‌شد؟

- تلاش برای رسمیت دادن به این مدارک خیلی دیرتر آغاز شد. در سال‌های پایانی دهه 1990 جامعه بهایی معرفی این نظام آموزشی را به تعدادی از دانشگاه‌ها‌ی معتبر در خارج از ایران آغاز کرد و پس از بررسی کیفیت نتایج کار این سیستم توسط دانشگاه‌ها‌ی مذکور مدارک ما به رسمیت شناخته شد.

 - اشاره کردید که در مهر ماه سال 1378 یک حمله سراسری انجام شد. شما خود مستقیما شاهد این حمله بودید؟

- من در همان روز کلاس داشتم. سفارش شده بود که کتاب‌ها‌ی مذهبی با خود نداشته باشیم. حمله آغاز شده بود و سراسری بود. با تلفن به محل ما اطلاع رساندند که در جاهای مختلف به کلاس‌ها‌ حمله کرده، استادان را دستگیر و لوازم آموزشی را ضبط می‌کنند. ما نشسته بودم و دعا می‌کردیم که هر چه زودتر تمام شود. می‌دانستیم که حمله، به ویژه برای استادان عواقب وخیمی در پی داشت؛ سوای این که طبیعتا آموزش ما مختل می‌شد. همین که ما وارد کلاس شدیم، به ما گفته شد که چنین حمله‌ای در جریان است. تلاش این بود که دست کم آزمایشگاه‌ها‌ را از گزند تخریب و مصادره دور کنیم، اما بی فایده بود. بسیاری از استادان دستگیر شدند و تا ماه‌ها‌ با شرایطی دشوار دست و پنجه نرم می‌کردند. آزمایشگاهی که با زحمت بسیار راه انداخته بودیم و در ملک خصوصی یکی از اهالی جامعه بهایی بود مورد تهاجم و مصادره قرار گرفت.

 - شما سال 1374 (1995) در آنجا آغاز به تحصیل کردید. اول سال تحصیلی 1377(1998) سیستم مورد یورش قرار گرفت، پس درس خود را تمام نکردید؟

- ماجرا از این قرار بود که پس از آن حمله، من آموزش خود را نزد استادانم ادامه دادم. یک سال بیشتر تا پایان تحصیلم نمانده بود و با همکاری استادان درسم را تمام کردم.

بعد توانستم در آمریکای شمالی در دانشگاه [...] برای مقطع فوق لیسانس پذیرش بگیرم و در همین مقطع فارغ التحصیل بشوم.

 - اما بعد به ایران بازگشتید....

- بله نظام آموزشی که در سال 1998 ضربه خورده بود در این فاصله دوباره بازسازی شده بود. من به ایران برگشتم و تدریس در رشته‌ی زبان را آغاز کردم.  چهار ترم داشتم که در هر کدام 20 – 25 دانشجو شرکت می‌کردند.

 - شما شخصا با توجه به شناختی که از آن نظام آموزشی و دانشگاه‌ها‌ی آمریکای شمالی دارید، محتوی و کیفیت آموزش این دو را در یک مقایسه چگونه می‌بینید؟

- واقعیت این است که استادان ما در ایران از جان و دل مایه می‌گذاشتند. مقدار زیادی ایده‌آلیسم در کار بود که طبیعتا از یک نظام جا افتاده نمی‌توان انتظار داشت. آن‌ها گاه روز و شب خود را صرف آموزش می‌کرند. فراموش نکنیم که شرایط کاری آن‌ها نه تنها مشوق‌ها‌ی مالی نداشت بلکه به دلایل روشن همواره در خطر یورش، دستگیری و زندان بودند. تعهد شخصی و ایده‌آلیسم آن‌ها طبیعتا کاستی‌ها‌ی مادی را تعدیل می‌کرد. کار استادان ما تنها به درس دادن خلاصه نمی‌شد. برای آن‌ها مهم بود که ما دانشجویان مطلب را درک کنیم و به خوبی آن را یاد بگیریم. به نظر من کار ما در آنجا به هیچ وجه از کیفیت کمتری برخوردار نبود. به همین دلیل بود که مدارک من و نمره‌هایم تمام و کمال در دانشگاه [.....] پذیرفته شد.

  - مونای عزیز،  از شما برای وقتی که برای این گفت‌و‌گو اختصاص دادید سپاسگذاریم.

تاریخ گفت و گو: 21 سپتامبر 2006

 (1) مونا درخشان نام واقعی فرد مصاحبه شونده نیست. به دلایل روشن ارایه‌ی نام واقعی وی ممکن نیست.

 

14 گرينويچ - پنج شنبه 19 ژوئيه 2007 - 28 تیر 1386

   نعیم سبحانی
   بی بی سی فارسی، واشنگتن

   تشکیل گروهی مسلمان برای دفاع از حقوق بهائیان

تعدادی از جوانان مسلمان برای اولين بار در اينترنت گروهی به نام "شبکه اسلامی برای دفاع از حق بهائيان" تاسيس کرده اند. اين شبکه اوضاع بهائيان ايران و مصر را از نزديک دنبال می کند.

طرفداران حقوق بشر اينکه يک گروه مسلمان - عمدتا متشکل از فعالان اجتماعی و دانشجويان ليبرال از کشورهای عرب - مساله بهائیان را مطرح کرده تحولی مهم می دانند.

سازمان هايی که تاکنون دولت های ايران و مصر را به تضييع حقوق اقليت بهايی آن کشورها متهم کرده اند، مذهبی نیستند.

گروه "شبکه اسلامی برای دفاع از حقوق بهائيان" در کشور خاصی مستقر نیست و دفتر و ستاد مرکزی هم ندارد.

اين گروه اینترنتی هدفش را احقاق حقوق مدنی و آزادی های اساسی بهائيان در جهان اسلام و عرب اعلام کرده است.

آنها در وبسایت گروه خود خبرهای مربوط به بهائیان در جهان اسلام را پی گیری و به بحث و تبادل نظر درباره آن می پردازند.

موسس اين پروژه اينترنتی دختری جوان از بحرين به نام اسراء شافعی است.

اسراء می گوید که یک مسلمان معتقد است و با بهاييان رابطه ای ندارد. اما وی به عنوان يک فرد مسلمان احترام به حقوق اين اقليت دينی را لازم می داند.

این دانشجوی بحرینی می گوید که مخصوصا گروه خود را "اسلامی" ناميده تا توجه مسلمانان را جلب کند.

اما اين اقدام بحث برانگيز بوده است.

به گفته اسراء: "آنها به من می گويند چرا اين کار را می کنی؟ چرا عليه هويت دينی خودت فعاليت می کنی؟ حتی من را به خيانتکاری و صهيونيست بودن متهم کرده اند. ۷۰ درصد واکنش هايی که تا به حال گرفتم از اين قبيل بوده."

اسراء که تنها ۲۰ سال دارد می گويد اين واکنش ها باعث دلسردی او نمی شود. وی می گويد از نزديک وضعيت بهائيان ايران و مصر را زير نظر دارد.

تعداد بهاييان مصر چيزی حدود ۵۰۰ نفر تخمين زده شده است.

دين آنها از دهه ۱۹۶۰ با فرمان جمال عبدالناصر، رييس جمهور پیشین اين کشور، غيرقانونی اعلام شد. تا به امروز در مصر از بهائيان به عنوان "مرتد" ياد می شود.

قانون اساسی ايران هم دين بهايی را به رسميت نمی شناسد و بهائيان در اين کشور با محدوديت های شغلی و تحصيلی گسترده ای روبرو هستند. پیروان بهائیت، از بزرگ ترين اقليت های غيرمسلمان ایران محسوب می شوند.

ناشناخته

موسس "شبکه اسلامی برای دفاع از حق بهائيان" معتقد است دست کم در جهان عرب خيلی ها چيز زيادی درباره بهائی ها نمی دانند.

به گفته وی: "وقتی با دوستانم درباره کيش بهايی صحبت می کنم آنها به من می گويند که اين يک دين شيطانی است. به آنها می گويم به من يکی از اصول اين دين را بگوييد، اما آنها جوابی ندارند. بعضی ها هم فکر می کنند بهائيت بخشی از اسلام شيعه است که اين هم تصور اشتباهی است. چيزی درباره آن نمی دانند اما به پيروانش بدگمانند."

اين جوان بحرينی معتقد است موفق ترين جوامع در دنيای امروز جوامعی هستند که در آن مردم عليرغم کثرت قومی و دينی، اتحادشان را حفظ و به حقوق گروه های اقليت احترام می گذارند.

جان وال، استاد تاريخ اسلام در دانشگاه جورج تان در واشنگتن دی سی پايتخت آمريکا، با اين نظر موافق است.

اما وی بر اين باور است که در عصر جهانی شدن نمی توان بر يک گروه خاص دينی برچسب اقليت زد.

او می گويد: "در دنيای کنونی همه افراد اقليت به حساب می آيند. حتی مسيحيان که بزرگ ترين جامعه دينی در جهانند در بسياری از کشور های جهان در اقليت قرار دارند. مسلمانان در خاورميانه اکثريت دارند اما در اروپا اقليت دينی هستند. مسلمانان سنی مذهب به طور نمونه در آلمان برای دريافت اجازه تاسيس مسجد با مشکل مواجهند."

آقای وال اينکه يک گروه مسلمان برای اولين بار مساله حقوق بهاييان را مطرح کرده را مثبت ارزيابی می کند.

به عقيده او فعاليت افرادی مانند اسراء، دانشجوی بحرينی، می تواند به ترويج حقوق بشر و گفتگوی بين پيروان اديان مختلف در کشورهای خاورميانه کمک کند.

 متن از  

http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2007/07/070719_si-wkf- bahaiedefence.shtml